Trong khi nhiều quốc gia đối mặt với tình trạng dư thừa lao động, Nhật Bản lại đang bước vào một giai đoạn hoàn toàn ngược lại: thiếu nhân lực trên diện rộng. Tình trạng này không còn mang tính cục bộ mà đã trở thành vấn đề quốc gia, ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế. Điều đáng chú ý là sự thiếu hụt không chỉ xảy ra ở lao động phổ thông mà lan sang cả những ngành yêu cầu trình độ cao như kỹ thuật, công nghệ và y tế.

Khi đặt chân đến Nhật Bản, nhiều người rơi vào trạng thái vừa háo hức vừa lo lắng. Một trong những câu hỏi thực tế nhất xuất hiện ngay từ những ngày đầu là “mới sang Nhật bao lâu thì nên tìm việc?”. Có người vội vàng tìm việc ngay khi vừa ổn định chỗ ở, trong khi người khác lại chờ đợi quá lâu với suy nghĩ cần thích nghi trước.

Không chỉ yêu cầu về chuyên môn, nhà tuyển dụng Nhật còn đánh giá rất kỹ về thái độ, cách giao tiếp và sự phù hợp với văn hóa doanh nghiệp. Điều đáng nói là nhiều ứng viên dù có năng lực tốt vẫn trượt ngay từ vòng đầu vì không hiểu cách người Nhật nhìn nhận một buổi phỏng vấn. Trong khi đó, có những người không quá nổi bật về kỹ năng nhưng lại đậu ngay lần đầu nhờ chuẩn bị đúng cách.

Không ít người Việt khi ứng tuyển vào công ty Nhật đều có chung một cảm giác: đã học tiếng Nhật nhiều năm, đã chuẩn bị CV khá kỹ nhưng vẫn trượt phỏng vấn mà không hiểu rõ lý do. Điều đáng nói là phần lớn các câu hỏi trong buổi phỏng vấn không hề xa lạ, thậm chí xuất hiện lặp lại ở nhiều doanh nghiệp khác nhau. Tuy nhiên, cách trả lời mới là yếu tố quyết định. Công ty Nhật không chỉ đánh giá năng lực mà còn nhìn vào tư duy, thái độ và cách bạn phù hợp với văn hóa doanh nghiệp.

Không ít ứng viên sở hữu hồ sơ tốt, bằng cấp ổn, thậm chí có kinh nghiệm làm việc vẫn bị đánh trượt khi phỏng vấn vào công ty Nhật. Điều này khiến nhiều người cảm thấy khó hiểu, thậm chí cho rằng tiêu chí tuyển dụng của doanh nghiệp Nhật quá khắt khe. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ nhà tuyển dụng, lý do trượt phỏng vấn thường không nằm ở năng lực chuyên môn mà ở cách ứng viên thể hiện bản thân, hiểu sai văn hóa doanh nghiệp và mắc những lỗi tưởng chừng nhỏ nhưng mang tính quyết định.

Trong thị trường lao động cạnh tranh tại Nhật Bản, CV không chỉ là một bản tóm tắt thông tin cá nhân mà còn là “bộ mặt” thể hiện thái độ, sự nghiêm túc và mức độ phù hợp của ứng viên với văn hóa doanh nghiệp. Khác với nhiều quốc gia khác, CV kiểu Nhật hay còn gọi là 履歴書 (Rirekisho) có những quy chuẩn rất cụ thể về hình thức, nội dung và cách trình bày.

Nhu cầu tìm việc tại Nhật của người Việt chưa bao giờ giảm nhiệt, đặc biệt trong bối cảnh thị trường lao động Nhật Bản vẫn đang thiếu hụt nhân lực ở nhiều ngành nghề. Tuy nhiên, song song với cơ hội là hàng loạt rủi ro đến từ thông tin tuyển dụng thiếu minh bạch, môi giới không rõ ràng và những lời quảng cáo hấp dẫn nhưng không phản ánh đúng thực tế. Rất nhiều người mất tiền, mất thời gian thậm chí ảnh hưởng đến cả lộ trình sự nghiệp chỉ vì chọn sai kênh tìm việc.

Trong nhiều năm, con đường phổ biến để sang Nhật làm việc là thông qua các công ty môi giới. Tuy nhiên, chi phí cao, rủi ro về thông tin và sự phụ thuộc vào bên trung gian khiến ngày càng nhiều người lựa chọn tự tìm việc trực tiếp. Đây không phải là con đường dễ, nhưng là con đường minh bạch và có thể kiểm soát tốt hơn nếu bạn hiểu rõ cách vận hành của thị trường lao động Nhật Bản.

Nhiều người Việt khi đi phỏng vấn công ty Nhật thường rơi vào một trạng thái quen thuộc: chuẩn bị kỹ kỹ năng, trau dồi tiếng Nhật, luyện trả lời câu hỏi, nhưng đến phần “lương bao nhiêu?” lại trở nên lúng túng, né tránh hoặc chấp nhận con số được đưa ra. Kết quả là họ vào làm với mức lương thấp hơn giá trị thực, và phải mất rất nhiều năm mới có thể cải thiện.

Nhiều người sang Nhật với kỳ vọng rằng chỉ cần làm tốt là sẽ được tăng lương đều đặn, nhưng sau một năm, hai năm vẫn thấy thu nhập gần như không thay đổi. Trong khi đó, có người lại được tăng nhanh chỉ sau vài kỳ đánh giá. Sự khác biệt này không nằm ở may mắn, mà nằm ở cách hệ thống lương tại Nhật vận hành và cách bạn thích nghi với nó.

Nhảy việc để tăng lương là một lựa chọn ngày càng phổ biến đối với người lao động tại Nhật Bản, đặc biệt là cộng đồng người Việt đang làm việc theo diện kỹ sư, du học sinh hoặc tokutei. Tuy nhiên, không giống như môi trường lao động tại Việt Nam, việc chuyển việc ở Nhật không đơn giản là “cứ nhảy là tăng lương”. Có người sau khi chuyển việc đã cải thiện thu nhập rõ rệt, nhưng cũng có không ít trường hợp rơi vào tình trạng thu nhập không tăng như kỳ vọng, thậm chí mất ổn định lâu dài.

Thực tế cho thấy, cùng làm tại Nhật nhưng mức thu nhập giữa các ngành có thể chênh lệch rất lớn, thậm chí gấp 2–3 lần nếu chọn đúng hướng. Năm 2026, thị trường lao động Nhật đang có nhiều thay đổi do già hóa dân số, thiếu hụt nhân lực và chuyển đổi công nghệ, mở ra cơ hội rõ ràng cho những ai biết nắm bắt.